ਅੰਬਾਲਾ, 3 ਫਰਵਰੀ:- ਅੰਬਾਲਾ ਨਿਵਾਸੀ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਕਾਰਤੀਕੇਯ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਬਜਟ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਉੱਚ-ਜੋਖ਼ਮ ਵਾਲੇ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ ਵਪਾਰ (F&O) ਵਿੱਚ ਪਰਚੂਨ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਬੀਮਾ ਕਵਰੇਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲਾਗੂਕਰਨ ਸੰਬੰਧੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁੱਦੇ ਉਠਾਏ। ਇਹ ਦਖ਼ਲ ਨਾਗਰਿਕਾਂ 'ਤੇ ਵਧ ਰਹੇ ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਦਬਾਅ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਰਮਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਪਹਿਲ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਤੱਥ-ਅਧਾਰਿਤ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੀ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ 2026 ਵਿੱਤੀ ਸਥਿਰਤਾ, ਖਪਤਕਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਸੰਸਦੀ ਦਖ਼ਲ ਵਿੱਚ ਕਾਰਤੀਕੇਯ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੂੰਜੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਪਰਚੂਨ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਫਿਊਚਰਜ਼ ਅਤੇ ਵਿਕਲਪਾਂ (F&O) ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿੱਤੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ:
ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2024-25 ਵਿੱਚ 10.5 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਇਕੁਇਟੀ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। 30 ਦਸੰਬਰ, 2025 ਤੱਕ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2025-26 ਵਿੱਚ 75.42 ਲੱਖ ਪਰਚੂਨ ਨਿਵੇਸ਼ਕ F&O ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸਨ। SEBI ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2024-25 ਵਿੱਚ ਪਰਚੂਨ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ 1,05,603 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ SEBI ਨੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਈ ਸੁਧਾਰਾਤਮਕ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਮਾਰਜਿਨ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ, ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ ਇਕਰਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦਾ ਤਰਕਸੰਗਤੀਕਰਨ, ਵਿਕਲਪ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਐਪਸ 'ਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਜੋਖ਼ਮ ਖ਼ੁਲਾਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਰਮਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਬੱਚਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੂਚਿਤ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਡਿਜੀਟਲ ਵਪਾਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕਾਰਤੀਕੇਯ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਵਿੱਤੀ ਤਣਾਅ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਬੀਮਾ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੀਮਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਦਨ ਵਿਚ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਐਕਟ 2017 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਐਡਜਸਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਇਲਾਜ ਸਰੀਰਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੀਮਾ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਬਾਹਰੀ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ, ਥੈਰੇਪੀ ਅਤੇ ਸਲਾਹ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਸੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਈ-ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। IRDAI ਨੇ ਬੀਮਾਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਸਮੇਤ 100% ਨਕਦ ਰਹਿਤ ਇਲਾਜ ਵੱਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਬੀਮਾ ਦਾਅਵਿਆਂ 'ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਡੇਟਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਨਿਰੰਤਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਬਜਟ 2026 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਦੀ ਦਖ਼ਲ ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ 2026 ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਵਿੱਤੀਕਰਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਕਾਰਤੀਕੇਯ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤੱਥ-ਅਧਾਰਿਤ ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਆਰਥਿਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਬਦਲੇ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਹਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਬਣੀ ਰਹੇ।