ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ:- ਭਾਰਤ ਨੇ 2024-25 ਵਿੱਚ 'ਇੰਡੀਅਨ ਮੇਡ ਫੌਰਨ ਲਿਕਰ' ਦੇ 40 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇਸ ਵੇਚੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ — ਜੋ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ 12.5 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹੈ — ਕੁੱਲ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ 22ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੰਬਰਾਂ ਨੂੰ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤਸਵੀਰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
 ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਖਪਤ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪੀਣ ਦੀ ਦਰ ਕੌਮੀ ਔਸਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਚ-ਖਪਤ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ 'ਕਨਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਅਨ ਅਲਕੋਹਲਿਕ ਬੇਵਰੇਜ ਕੰਪਨੀਜ਼' ਵੱਲੋਂ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਘੋਖ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਖਰਚ ਕਰਨ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਨ ਸ਼ਕਤੀ, ਇੱਕ ਉਦਾਰ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਲਾਗੂਕਰਨ ਹੈ।
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਆਬਕਾਰੀ ਨੀਤੀ ਤਿੰਨ ਥੰਮ੍ਹਾਂ — ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ, ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਲਾਗੂਕਰਨ 'ਤੇ ਬਣੀ ਹੈ। ਡਿਜੀਟਲ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੇ ਉਲੰਘਣਾਵਾਂ ਦਾ ਜਲਦੀ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਸਾਡੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਯੂਟੀ ਦੇ ਡੀਸੀ-ਕਮ-ਐਕਸਾਈਜ਼ ਐਂਡ ਟੈਕਸੇਸ਼ਨ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨਿਸ਼ਾਂਤ ਕੁਮਾਰ ਯਾਦਵ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਮਾਲੀਏ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਲਾਗੂਕਰਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
'ਕਨਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਅਨ ਅਲਕੋਹਲਿਕ ਬੇਵਰੇਜ ਕੰਪਨੀਜ਼' ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੌਮੀ 'ਇੰਡੀਅਨ ਮੇਡ ਫੌਰਨ ਲਿਕਰ' ਵਿਕਰੀ 2023-24 ਵਿੱਚ 39.62 ਕਰੋੜ ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 2024-25 ਵਿੱਚ 40.17 ਕਰੋੜ ਕੇਸ ਹੋ ਗਈ — ਜੋ ਕਿ 1.38% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਇਸ ਮਾਰਕੀਟ 'ਤੇ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਸਾਰੀ 'ਇੰਡੀਅਨ ਮੇਡ ਫੌਰਨ ਲਿਕਰ' ਦਾ ਲਗਪਗ 58% ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਕੱਲੇ ਕਰਨਾਟਕ ਨੇ 6.88 ਕਰੋੜ ਕੇਸ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਨੇ 6.47 ਕਰੋੜ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਨੇ 3.71 ਕਰੋੜ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੇ 3.55 ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਨੇ 2.30 ਕਰੋੜ ਕੇਸ ਵੇਚੇ।
ਉੱਤਰੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਯੂਪੀ ਨੇ 2.51 ਕਰੋੜ ਕੇਸ (ਰੈਂਕ 6), ਰਾਜਸਥਾਨ ਨੇ 1.37 ਕਰੋੜ (ਰੈਂਕ 9) ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਨੇ 1.18 ਕਰੋੜ (ਰੈਂਕ 11) ਵੇਚੇ। ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ 1.18 ਕਰੋੜ ਕੇਸ ਵੇਚੇ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ ਲਗਪਗ 6% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜ ਹੈ, ਨੇ 2.72 ਕਰੋੜ ਕੇਸ ਵੇਚੇ ਅਤੇ 5ਵੇਂ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਹੈ।
'ਕਨਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਅਨ ਅਲਕੋਹਲਿਕ ਬੇਵਰੇਜ ਕੰਪਨੀਜ਼' ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਪੱਧਰੀ ਅੰਕੜੇ ਸਿਰਫ਼ 'ਇੰਡੀਅਨ ਮੇਡ ਫੌਰਨ ਲਿਕਰ' ਵਿਕਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸਕੀ, ਰਮ, ਬ੍ਰਾਂਡੀ, ਜਿਨ, ਵੋਡਕਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਘਰੇਲੂ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹੋਰ ਸਪਿਰਿਟਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਪੋਰਟਿਡ ਫੌਰਨ ਲਿਕਰ ਜਾਂ ਦੇਸੀ ਸ਼ਰਾਬ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਯੂਟੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਤਿੰਨੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ—'ਇੰਡੀਅਨ ਮੇਡ ਫੌਰਨ ਲਿਕਰ', ਇੰਪੋਰਟਿਡ ਫੌਰਨ ਲਿਕਰ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਸ਼ਰਾਬ — ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਖਪਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅੰਕੜੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੂਟੀ ਨੇ 2025-26 ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 23.02 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇਸ ਵੇਚੇ — ਜਿਸ ਵਿੱਚ 17,39,329 'ਇੰਡੀਅਨ ਮੇਡ ਫੌਰਨ ਲਿਕਰ' ਕੇਸ, 1,18,518 ਇੰਪੋਰਟਿਡ ਫੌਰਨ ਲਿਕਰ ਕੇਸ ਅਤੇ 4,44,444 ਦੇਸੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਕੇਸ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 12.5 ਲੱਖ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਇਹ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਲਗਪਗ 1.84 ਕੁੱਲ ਕੇਸ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਲਗਪਗ 10 ਲੱਖ ਦੀ ਬਾਲਗ ਆਬਾਦੀ (15 ਸਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ) ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਕੁੱਲ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਖਪਤ ਲਗਪਗ 2.3 ਕੇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਬਾਲਗ ਹੈ — ਸਾਲਾਨਾ ਲਗਪਗ 28 ਬੋਤਲਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬਾਲਗ। 
ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੋਗ ਆਬਾਦੀ (25 ਸਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ) ਦੇ ਲਗਪਗ 6.7 ਲੱਖ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਲਗਪਗ 3.44 ਕੇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਯੋਗ ਬਾਲਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਜਾਂ ਹਰ ਸਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਯੋਗ ਵਸਨੀਕ 41 ਬੋਤਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ। ਇਹ ਅਨੁਪਾਤ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਤੀ-ਵਿਅਕਤੀ ਖਪਤ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।