ਦੀਵਾਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ, ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਚਾਨਣ ਵੱਲ ਵਧਣ, ਨਵੀਆਂ ਆਸਾਂ ਜਗਾਉਣ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਢੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ। ਘਰਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ, ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਦਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਅਤੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਇਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਪਰ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਅਸਲ ਖੁਸ਼ੀ ਉਦੋਂ ਹੀ ਕਾਇਮ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਜਾਂ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਸ ਲਈ ਦੀਵਾਲੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਨਾਉਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਦੀਵਾਲੀ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਪਟਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਵਾ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਟਾਕਿਆਂ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਕਣਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਬੱਚਿਆਂ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹ ਸਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਵਧੇਰੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤੇਜ਼ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੇ ਸਾਂਝੇ ਜਸ਼ਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣਾ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਕਦਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸੁਰੱਖਿਆ ਵੀ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਅਹਿਮ ਪੱਖ ਹੈ। ਪਟਾਕਿਆਂ ਕਾਰਨ ਸੜਨ, ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਅਤੇ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਲਿਆਂ ਪਟਾਕੇ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਜਿੱਥੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਂ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਅਤੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਮੇਂ ਵੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਜਾਵਟ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਦੀਵਾਲੀ ਲਈ ਕੂੜੇ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਤਿਉਹਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੜਕਾਂ, ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕੂੜਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਇਸ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਬੇਅਰਥ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੇ ਖਾਲੀ ਡੱਬੇ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਮਿਠਾਈਆਂ ਦੇ ਡੱਬੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਜਾਵਟ ਲਈ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਨਾਲ ਕੂੜਾ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਿਹਤਮੰਦ ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਹੈ। ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਮਿਠਾਈਆਂ ਅਤੇ ਤਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਮਿਲਾਵਟੀ ਜਾਂ ਬੇਹੱਦ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਮਿਠਾਈਆਂ ਸਿਹਤ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਦੁਕਾਨਾਂ ਤੋਂ ਖਰੀਦਦਾਰੀ, ਤਾਜ਼ਾ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਖ ਵੀ ਉਨਾ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਕਾਰਨ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋੜਵੰਦ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ, ਇਕੱਲੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨਾ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੇਲੋੜੇ ਖ਼ਰਚ ਅਤੇ ਦਿਖਾਵੇ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ ਮਨਾਉਣਾ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੀ ਵੀ ਇਸ ਮੌਕੇ ਅਹਿਮ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਅੱਗ ਬੁਝਾਊ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਸਫ਼ਾਈ, ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਮਕਸਦ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਚਾਨਣ ਵੰਡਣਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਮੌਕੇ ਹਵਾ ਸਾਫ਼ ਰਹੇ, ਲੋਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿਣ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੋਵੇ, ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਸਾਫ਼ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੋਰ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਗਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਵਿਹਾਰ, ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਵੀ ਫੈਲਦੀ ਹੈ।
- ਦਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ
